Spitsbergen en Jan Mayen — kaart en feiten

Over Svalbard

Svalbard is een Noors archipel in de Arctische Oceaan, gelegen ongeveer halverwege het Noorse vasteland en de Noordpool, op breedtegraden tussen 74° en 81° noorderbreedte. Het wordt bestuurd door Noorwegen op grond van het Verdrag van Spitsbergen van 1920, dat onderdanen van verdragsluitende staten het recht geeft er te verblijven en commerciële activiteiten te ontplooien. De voornaamste nederzetting en het bestuurlijk centrum is Longyearbyen, op het eiland Spitsbergen. De totale bevolking bedraagt circa 2.500 personen, waaronder een Noorse gemeenschap en een Russische mijnbouwgemeenschap in Barentsburg. Steenkoolwinning was historisch gezien de belangrijkste economische activiteit, maar is sterk teruggelopen. Tegenwoordig zijn toerisme, wetenschappelijk onderzoek en satellietoperaties de voornaamste activiteiten. Svalbard herbergt de Svalbard Global Seed Vault, een faciliteit die de mondiale gewassendiversiteit bewaart. Er zijn geen grenscontroles en geen inkomstenbelasting voor bewoners.

Geografie en landschap

Svalbard beslaat circa 61.000 vierkante kilometer, waarvan ongeveer 65 procent bedekt is door gletsjers en permanent ijs. Het hoofdeiland Spitsbergen biedt dramatisch berglandschap met scherpe pieken, diepe fjorden en enorme gletsjers die in zee kalven. Andere belangrijke eilanden zijn Nordaustlandet, Edgeøya en Barentsøya. Permafrost onderligt de gehele archipel. Het klimaat is arctisch, met gemiddelde wintertemperaturen van circa min 15°C en temperaturen net boven het vriespunt in de zomer. De West-Spitsbergen-stroom matigde de temperaturen enigszins. De archipel ervaart poolnacht van eind oktober tot half februari en middernachtzon van eind april tot eind augustus. De dierenwereld is rijk en omvat ijsberen, Arctische vossen, rendieren, walrussen en enorme zeevogelkolonies. Svalbard Nationaal Park en meerdere natuurreservaten beschermen een groot deel van de wilde natuur.

Geschiedenis

De eilanden werden vermoedelijk al in de twaalfde eeuw gezien door Noorse zeevaarders, maar de eerste duidelijk gedocumenteerde Europese ontdekking was door de Nederlandse navigator Willem Barentsz in 1596. Daarna werd de archipel het middelpunt van intensieve walvisvaart door Nederlandse, Engelse en Deens-Noorse walvisvaarders in de zeventiende en achttiende eeuw. Steenkoolwinning begon in het vroege twintigste eeuw en trok zowel Noorse als Russische nederzettingen aan. Na de Eerste Wereldoorlog kende het Verdrag van Spitsbergen van 1920 de soevereiniteit toe aan Noorwegen, maar bewaarde de rechten van de verdragsluitende naties. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de archipel geëvacueerd en onderworpen aan Duitse militaire operaties. Na de oorlog hervatte Noorwegen het bestuur. De Koude Oorlog gaf Barentsburg strategisch belang als Sovjet-aanwezigheid in het Hoge Noorden, en die Russische gemeenschap bestaat vandaag nog steeds voort.